Niekoniecznie regionalia, ale na pewno uniwersalia (35) – Tym razem to przede wszystkim „REGIONALIA”

Tym razem „prywata”. A okazja ku temu niemała – bowiem ukazał się już 17 numer rocznika wydawanego przez Oficynę Wydawniczą BRAMA pod nazwą „ALMANACH ZIEMI KŁODZKIEJ”.
Warto więc parę słów na ten temat napisać.
Kto wymyślił ten rocznik: muszę nieskromnie przyznać się – JA.
Wymyśliłam prawie 20 lat temu, takie pismo, w którym na sprawy kultury i historii będzie znacznie więcej miejsca niż w gazecie, którą wówczas wydawaliśmy w formie papierowej. Że wreszcie nie będzie skrótów a pełna swoboda omówienia i wyczerpania tematu.
Główny cel wydawnictwa – to popularyzacja Ziemi Kłodzkiej w aspekcie turystyki, jej historii i kultury oraz prezentacja rodzimych twórców poezji i prozy literackiej.
Przez pismo, w ciągu tych minionych 17 lat, przewinęło się mnóstwo autorów – pasjonatów wspomnianej wyżej problematyki. Na początku byli to przede wszystkim współpracownicy „Gazety Prowincjonalnej Ziemi Kłodzkiej BRAMA”. Wymienię wszystkich autorów, którzy pojawili się, poczynając od 1 numeru, zaznaczając w nawiasie ich udział na przestrzeni kolejnych wydań:
Marek Gałowski (nr1-11), Izabella Zamojska (nr 1-2), Monika Czerkas (nr 1 i 3), Ryszard Grzelakowski (nr 1 i 5), Magdalena Chudziak (nr 1), Aleksandra Panek-Pyclik (nr 1 i 4), Maciej Awiżeń (nr 1 i 6), Irena Klimaszewska (nr 1-17), Barbara Frydrych (nr 2), Beata Bogusławska (nr 2), Joanna Sprys (nr 2), Danuta Chmielarz (nr 3-15), Władysław Szczepański (nr 3), Julian Saul (nr 3), Anna Grzybowska (nr 3), Grażyna Broda (nr 4 i 8), Franciszek Jędrysek (nr 4), Małgorzata Dziewięcka (nr 4), Maria Dzierżyńska (nr 4), Leszek Majewski (nr 5), Elżbieta Horowska (nr 5 i 7), Stanisław Łukasik (nr 5), Jagoda Żerko (nr 5), Katarzyna Redmerska (nr 5), Grażyna Redmerska (nr 5), Liliana Stopka (nr 6), Henryka Szczepanowska (nr 6, 7-8), Teresa Cimoszko (nr 6), Witold Kozakowski (nr 7, 14-16), Łada Ponikowska (nr 8), Franciszek Piszczek (nr 8, 12), Jolanta i Jan Lignarscy (nr 9), Joanna Stoklasek-Michalak (nr 9), Tomek Żołnierz (nr 10), Ewa Chalecka i Karolina Sierakowska-Dwidowicz (nr 10), Agnieszka Urbańska (nr 10), Kornel Drążkiewicz (nr 11, 12, 15, 16), Małgorzata Bednarek (nr 11), Teresa Bazała (nr 12, 15-17), Andrzej Behan (nr 12), Henryk Grzybowski (nr 12-14, 16-17), Mieczysław Kowalcze (nr 12-17), Janusz Laska (nr 12-17), Barbara Adamska (nr 13), Robert Leszczyński (nr 13), Bartłomiej Terlecki (nr 14-17), Joanna Jakubowicz (nr 14), Włodzimierz Jan Delekta (nr 15-17), Danuta Nadzieja-Ułasiewicz (nr 16-17), Izabela Mieczkowska (nr 16), Joanna Ćwik-Jacuk (nr 16), Adrian Trojan (nr 16), Anna Piasecka (nr 17), Szymon Wołoch (nr 17), Łukasz Pietraś (nr 17) oraz ...oczywiście Krystyna Oniszczuk-Awiżeń i Mrosław Awiżeń (nr 1-17). Łącznie 60 autorów różnych artykułów.
Twórcy poezji, opowiadań, esejów, którzy prezentowali swe utwory na łamach „Almanachu”, to: Mirosław Awiżeń, Tomasz Leśniowski/David Magen, Zofia Mirska, Zenon Rzepliński, Berta Horwath, Katarzyna Redmerska, Lucjan Anczykowski, Marta Zilbert, Monika Maciejczyk, Justyna Charłamów, Barbara Chaszczewska, Jadwiga Łazarowicz, Maria Drozdowska, Zbigniew Czyszczoń, Danuta Chmielarz, Maria i Wiesław Czermakowie, Maria Bagińska, Sylwia Grzybowska, Dagmara Kacperowska, Piotr Stankiewicz, Lilla Grabowska-Kaleta, Ludmiła Sowińska, Henryk Grzybowski, Danuta Szewczyk, Artur Chabrowski. Łącznie 26 osób.
Jako redaktor naczelna tego pisma – wdzięczna jestem wszystkim za aktywny udział w tworzeniu rocznika. Gratuluję kreatywności, pracowitości i życzę nieustającego zainteresowania swymi dalszymi pracami badawczymi i pracą twórczą.
Na łamach „Almanachu” zamieszczono wiele ciekawych artykułów. Część z nich miała charakter głównie popularyzatorski, nagłaśniający różne znane już atrakcje, większość jednak publikowanego materiału przedstawiana była po raz pierwszy, to efekt autorskich badań i odkryć historycznych lub chęć nagłośnienia nowej, zaistniałej na terenie Ziemi Kłodzkiej inicjatywy, wydarzenia.
W zakresie TURYSTYKI:
zaprezentowano różne atrakcje turystyczne i rozrywkowe, m.in. wieże widokowe Ziemi Kłodzkiej, zbiorniki wodne, jaskinie, schroniska, agroturystykę, pole golfowe, odznaczenie „Korona Ziemi Kłodzkiej”, autorski szlak po Górach Bystrzyckich, Dolinę Dzikiej Orlicy, wędrówki nietypowym szlakiem oraz pierwszą pieszą kłodzką pielgrzymkę na Jasną Górę, także podróże dalekie i bliskie, przypomniano też historię i działalność PTTK z okazji 60-lecia tej organizacji.
W zakresie HISTORII:
zamieszczono tu mnóstwo ciekawostek historycznych z dziejów Ziemi Kłodzkiej, m.in. z dziedziny numizmatyki, archiwistyki, militariów i z dziejów twierdzy kłodzkiej, podsumowano historię powojennej Szczytnej, zaprezentowano tradycje teatralne oraz wybrane dzieła sztuki w Dusznikach-Zdroju, pojawiła się też tematyka mody na podstawie dawnych portretów. Niezwykle ważne artykuły dot. powojennych stalinowskich dziejów oraz okresu pierwszej „Solidarności”.
W tym rozdziale pojawił się też bardzo ciekawy i ważny cykl „BIOGRAFIE”, w ramach którego przypominane są nieznane bądź zapomniane, zasłużone postacie, z różnego okresu. Znajdziemy więc biogramy następujących sylwetek – sprzed 1945 r.: Johanna Rathsmanna, Gerharda Hirschfeldera, Julii Molińskiej-Woykowskiej, Josefa Štefana Kubina, Artura Heinkego, Richarda Kühnaua, Arnolda Buscha, Franza Wagnera, Johanna Millera, Paula Kauperta, Antona Borna-Borkowskiego. Natomiast z okresu powojennego, polskiego: Bogusława Bilińskiego, ks. Kruszyny, Henryka Worcella, Roberta Stando, Mieczysława Orłowicza, Andrzeja Ropelewskiego, Jerzego Koszutskiego „Juranda”, ks. Michała Białowąsa, Jana Franczuka, Stanisława Frausa, Aleksandra Barchacza, Oskara Mondscheina, Adama Miksza, Marii Lidii Miksz, Leona Birkholza, Marii Hiszpańskiej-Neumann, Leona Estreichera. Razem 28 biogramów – to już imponująca liczba.
Należy też zauważyć, że po raz pierwszy ukazało się na łamach „Almanachu” tłumaczenie dzieła wybitnego historyka księdza Josepha Köglera na temat dziejów militarnych Ziemi Kłodzkiej.
W zakresie KULTURY:
w tym rozdziale znajdziemy zarówno prezentacje wydarzeń kulturalnych za miniony dany rok, jak też podsumowania cyklicznych imprez kulturalnych – omawiane są tu więc zarówno muzea, jak biblioteki, teatr, chóry, szkoły muzyczne, centrum kultury chrześcijańskiej, festiwale muzyczne, taneczne, klub fotograficzny, ale także Koła Gospodyń Wiejskich oraz działania osób związanych z kulturą i różne przedsięwzięcia kulturalne. Cenne są podsumowania działalności instytucji kultury, opracowywane z okazji obchodzonych jubileuszy.
W zakresie LITERATURY:
Ważne w tym rozdziale były i są prezentacje najnowszych wydawnictw regionalnych, przedstawiane w różnych cyklach (m.in. Co każdy kłodzczanin powinien przeczytać...). Dominuje jednak twórczość poetów, prozaików. Ostatnio pojawiały się też – bardzo cenne – wspomnienia, które są wprawdzie literaturą, ale mogą i pewnie kiedyś będą służyć historykom.
Rocznik niezmiennie utrzymuje główne ramy tematyczne, ale dopuszcza też nowe inicjatywy. Ważne odnotowania w pierwszych rocznikach są dane na temat parlamentarzystów Ziemi Kłodzkiej i władz samorządowych naszych miast i gmin, także informacja pt. „Ziemia Kłodzka w statystyce za miniony rok” (na początku 2005 r. liczba mieszkańców Kłodzka wyniosła 28 540). Potem zrezygnowano z tych informacji, ale może warto od czasu do czasu wrócić do statystyki, bo wciąż się zmienia. Pojawiły się natomiast wspomnienia z lat 60-70. XX w. – wesołe, nostalgiczne i bardzo wartościowe z punktu widzenia przyszłych badaczy tego okresu.
I na koniec o KALENDARZU. Pierwsze numery zaczynały się od kalendarza na dany rok, bogato ilustrowane pięknymi, barwnymi zdjęciami, najczęściej autorstwa Marka Gałowskiego. Obecnie, od kilku lat kalendarz jest tylko dodatkiem, który może się przydać czytelnikowi i zamyka „Almanach”.
Pierwszy numer „Almanachu” ukazał się w 2006 r., w latach 2014-2016 nastąpiła przerwa i kolejne numery wydawane były nieprzerwanie od 2017 r. Jeśli chodzi o objętość wydawnictwa, to najczęściej oscylowała wokół 104-112 stron, najgrubsze numery to: nr 1 – 128, nr 5 – 132, nr 15 – 136, nr 16 – 184 i ostatni nr 17 rekordowy – 224 strony. Do tych liczb trzeba doliczyć dodatkowo 16 stron barwnych, które znajdowały się w każdym numerze.
Od kilku lat odbywają się tradycyjne promocje „Almanachu” organizowane w siedzibie filii PiMBP „Pod Pegazem” w Kłodzku, z inicjatywy Janusza Laski (Fundacja im. Tomasza Morusa), z udziałem autorów pisma, których obecność każdorazowo uatrakcyjnia te uroczyste spotkania. Czytelnicy mają okazję poznać twórców „Almanachu” i uzyskać autografy. Spotkania te prowadzone są przez dyrektorkę PiMBP Martę Zilbert. Numer 17 był promowany 29 stycznia 2026 r.
A co w przyszłości? Szkoda by było tak po prostu zawiesić działalność. Jeśli więc dopisze zdrowie... to pomysłów jest wiele, byśmy mogli spotkać się także z okazji 18 wydania „Almanachu Ziemi Kłodzkiej”.
Krystyna Oniszczuk-Awiżeń